Biskup
Biskup (艂ac. episcopus z gr. 峒愊委蟽魏慰蟺慰蟼 episkopos: nadzorca,opiekun) - w Ko艣cio艂ach chrze艣cija艅skich duchowny o najwy偶szych 艣wi臋ceniach; urz膮d ko艣cielny.
Spis tre艣ci |
[edytuj] Dzieje instytucji
Ju偶 w Nowym Testamencie mo偶na doszuka膰 si臋 zr贸偶nicowania w pos艂ugach hierarchii pierwszych wsp贸lnot chrze艣cija艅skich. Aposto艂owie ju偶 posiadali bowiem wyra藕nie swych pomocnik贸w, kszta艂conych na zast臋pc贸w. W po艂owie II wieku ustalono, 偶e sukcesja apostolska realizuje si臋 w kolegium biskup贸w. W ten spos贸b ju偶 w tych wczesnych czasach utrwali艂 si臋 potr贸jny model 艣wi臋ce艅 (diakoni, prezbiterzy, biskupi). Regu艂膮 sta艂o si臋, 偶e w ka偶dym lokalnym Ko艣ciele powinien by膰 jeden i tylko jeden biskup. W ten spos贸b rodzi艂a si臋 ju偶 w贸wczas koncepcja terytorium kanonicznego. W II wieku rodzi艂a si臋 kolegialna odpowiedzialno艣膰 biskup贸w za ca艂y Ko艣ci贸艂, kt贸ra znajdzie swe pe艂ne urzeczywistnienie w synodach i soborach powszechnych. W czasach cesarza Konstantyna i pierwszych istotnych synkretyzm贸w doby chrystianizacji imperium, prezbiter贸w zacz臋to nazywa膰 kap艂anami (艂ac. sacerdos). Biskupi natomiast zaczynali pe艂ni膰 funkcj臋 coraz bardziej administracyjno-jurysdykcyjne.
Pierwszych biskup贸w powo艂ywali aposto艂owie, nast臋pnie - przez wyb贸r - duchowni i 艣wieccy z danego Ko艣cio艂a lokalnego, przy aprobacie Ko艣cio艂贸w s膮siedzkich. Dopiero w dalszych wiekach wyb贸r zatwierdza艂 metropolita. Od IV wieku w艂adza 艣wiecka, cesarska, zacz臋艂a wp艂ywa膰 na obsad臋 tych stanowisk duchownych.
Na Zachodzie dopiero w czasach walki o inwestytur臋 w艂adza ko艣cielna odzyska艂a pe艂ny wp艂yw na nominacje biskupie. Wybory jednak przechodzi艂y do przesz艂o艣ci, w XII wieku sobory wykluczy艂y z grona wyborc贸w osoby 艣wieckie, a pod koniec XIII i w XIV wieku papie偶e zarezerwowali sobie prawo mianowania biskup贸w. W 艣redniowieczu i czasach nowo偶ytnych (zobacz Sob贸r trydencki) Ko艣ci贸艂 Zachodu, katolicki, podkre艣la艂 kap艂a艅skie 艣wi臋cenia jako fundament duchowie艅stwa. Ze 艣wi臋ceniami biskupimi wi膮za艂 raczej pewne przywileje natury jurysdykcyjnej. Dopiero w ostatnich stuleciach teologia podkre艣la艂a nast臋pstwo apostolskie biskup贸w i ich szczeg贸ln膮 rol臋 w prowadzeniu Ko艣cio艂a lokalnego oraz wsp贸艂uczestniczeniu w Ko艣ciele soborowym.
Na Wschodzie forma wyboru by艂a mniej istotna, gdy偶 podkre艣lano, i偶 to sam B贸g dokonuje tego wyboru. K艂adziono natomiast nacisk na form臋 instalacji i sakr臋. Teologia prawos艂awna r贸wnie偶 nie wysuwa biskupiej funkcji rz膮dzenia na pierwszy plan, m贸wi膮c raczej o nauczaniu, uzdrawianiu i jednoczeniu. Biskup w prawos艂awiu jest te偶 w du偶o mocniejszym stopniu szafarzem eucharystii i 艣wi臋ce艅, inni kap艂ani mog膮 wykonywa膰 to jedynie w imieniu i za pozwoleniem biskupa. W Ko艣ciele Wschodnim ju偶 w VI wieku zosta艂a wprowadzona zasada r贸wnouprawnienia wszystkich biskup贸w, kt贸rzy wraz z diecezj膮 reprezentuj膮 Ko艣cio艂y lokalne. Do biskup贸w zwyk艂o si臋 zwraca膰 si臋 per. "ekscelencjo".
[edytuj] Biskupi w tradycji sukcesji apostolskiej
W g艂贸wnych tradycjach chrze艣cija艅skich biskupi s膮 uwa偶ani za kontynuator贸w misji aposto艂贸w. Na tym polega ich g艂贸wna teologiczna funkcja. Aby biskup by艂 nast臋pc膮 aposto艂贸w musi zosta膰 wy艣wi臋cony w spos贸b wa偶ny, czyli przez na艂o偶enie r膮k przynajmniej jednego biskupa wy艣wi臋conego w spos贸b wa偶ny. Tradycja katolicka wymaga, by na r臋ce nak艂ada艂o przynajmniej trzech biskup贸w, a prawos艂awna dw贸ch. Na tym polega funkcjonowanie sukcesji apostolskiej, 偶e pomi臋dzy danym biskupem a aposto艂ami jest nieprzerwany ci膮g wa偶nych 艣wi臋ce艅. Sukcesj臋 apostolsk膮 zachowa艂y Ko艣cio艂y katolicki, prawos艂awny, zdecydowana wi臋kszo艣膰 Ko艣cio艂贸w wschodnich, Ko艣cio艂y starokatolickie oraz ko艣ci贸艂 anglika艅ski i w pewnym stopniu lutera艅ski (co bywa jednak podwa偶ane - acz Ko艣ci贸艂 Szwecji zachowa艂 pe艂n膮 sukcesj臋 apostolsk膮). Wytyczne jakich udzieli艂 Pawe艂 Aposto艂 biskupom s膮 nast臋puj膮ce: "je艣li kto艣 d膮偶y do biskupstwa, po偶膮da dobrego zadania. Biskup wi臋c powinien by膰 nienaganny, m膮偶 jednej 偶ony, trze藕wy, rozs膮dny, przyzwoity, go艣cinny, sposobny do nauczania, nieprzebieraj膮cy miary w piciu wina, niesk艂onny do bicia, ale opanowany, niek艂贸tliwy, niechciwy na grosz, dobrze rz膮dz膮cy w艂asnym domem, trzymaj膮cy dzieci w uleg艂o艣ci, z ca艂膮 godno艣ci膮. Je艣li kto艣 bowiem nie umie stan膮膰 na czele w艂asnego domu, jak偶e偶 b臋dzie si臋 troszczy艂 o Ko艣ci贸艂 Bo偶y?" (1 List do Tymoteusza 3:1-5, Biblia Tysi膮clecia).
[edytuj] Biskupi w innych tradycjach
W protestantyzmie i wielu innych Ko艣cio艂ach chrze艣cija艅skich nie istnieje jednolita wyk艂adnia teologicznej roli i natury biskupa. Wiele wsp贸lnot protestanckich odrzuca w ca艂o艣ci urz膮d biskupi (w rozumieniu katolickim), zast臋puj膮c go starszym zboru b膮d藕 rad膮 starszych. W艣r贸d pozosta艂ych protestant贸w cz臋艣膰 widzi w biskupstwie najwy偶szy stopie艅 艣wi臋ce艅, a cz臋艣膰 przyjmuje, 偶e jest to jedna z r贸wnowa偶nych trzech pos艂ug tego samego urz臋du duchownego. W tradycji protestanckiej biskup nie jest mianowany, lecz wybierany przez organ reprezentuj膮cy dany Ko艣ci贸艂 lokalny.
[edytuj] Zobacz te偶
- Stopnie 艣wi臋ce艅 hierarchicznych: prezbiter, diakon
- Funkcje biskupie: papie偶, patriarcha, metropolita, biskup diecezjalny, biskup sufragan, biskup koadiutor, biskup pomocniczy, superintendent
- Godno艣ci biskupie: kardyna艂, prymas, arcybiskup, biskup misyjny, biskup tytularny
- Inne: Polscy biskupi katoliccy, biskupi mariawiccy
[edytuj] Linki zewn臋trzne
- Wszyscy biskupi Ko艣cio艂a katolickiego (en)
- Serwis Konferencji Episkopatu Polski
- 艢redniowieczny Ko艣ci贸艂 Polski Episkopat 艣redniowieczny