Franciszek 呕wirko
Franciszek 呕wirko (ur. 16 wrze艣nia 1895, zm. 11 wrze艣nia 1932) - porucznik pilot Wojska Polskiego, wybitny pilot sportowy. Wraz z in偶ynierem Stanis艂awem Wigur膮 zdoby艂 w 1932 w zawodach "Challenge" pierwsze miejsce i puchar mi臋dzynarodowy dla Polski. Ojciec popularyzatora lotnictwa, Henryka 呕wirki.
Spis tre艣ci |
[edytuj] M艂odo艣膰 i s艂u偶ba podczas I wojny 艣wiatowej
Urodzi艂 si臋 16 wrze艣nia 1895 w 艢wi臋cianach w wojew贸dztwie wile艅skim w 贸wczesnym zaborze rosyjskim, w Wilnie uko艅czy艂 szko艂臋 艣redni膮. Podczas I wojny 艣wiatowej zosta艂 powo艂any do armii rosyjskiej. Po uko艅czeniu szko艂y oficerskiej w Irkucku, s艂u偶y艂 w piechocie, m.in. w 27 Pu艂ku Strzelc贸w Syberyjskich i 674 Pu艂ku Piechoty, walcz膮c z Niemcami. S艂u偶b臋 w armii rosyjskiej zako艅czy艂 w randze porucznika. W 1917 zg艂osi艂 si臋 do tworz膮cego si臋 korpusu polskiego gen. Dowbora-Mu艣nickiego w Rosji. Po demobilizacji korpusu w lipcu 1918 roku, wst膮pi艂 w sierpniu do rosyjskiej "bia艂ej" Armii Ochotniczej gen. Denikina, walcz膮c w rosyjskiej wojnie domowej. Uko艅czy艂 w贸wczas kurs obserwator贸w lotniczych. We wrze艣niu 1921 przedosta艂 si臋 przez granic臋 do Polski i zg艂osi艂 do s艂u偶by w polskim lotnictwie.
[edytuj] Pocz膮tki s艂u偶by w lotnictwie
W Polsce od 19 lipca 1922 s艂u偶y艂 w 1 Pu艂ku Lotniczym w Warszawie. W listopadzie 1923 uko艅czy艂 Szko艂臋 Pilot贸w w Bydgoszczy, a nast臋pnie w 1924 Wy偶sz膮 Szko艂臋 Pilot贸w w Grudzi膮dzu, po czym s艂u偶y艂 jako pilot w 18. Eskadrze My艣liwskiej 1. Pu艂ku, w stopniu porucznika pilota. Przej艣ciowo w 1925 zosta艂 oddelegowany do szko艂y lotniczej w Bydgoszczy jako instruktor. Zacz膮艂 te偶 bra膰 aktywny udzia艂 w sporcie lotniczym, odznaczaj膮c si臋 jako 艣wietny i opanowany pilot. Ju偶 w 1925, w I Pomorskim Locie Okr臋偶nym zaj膮艂 4. miejsce na 18 za艂贸g. W 1926 jako jeden z pierwszych zainicjowa艂 loty nocne w polskim lotnictwie wojskowym, dokonuj膮c nocnego rajdu nad Polsk膮. 28 sierpnia 1927 w mi臋dzynarodowych zawodach I Locie Ma艂ej Ententy i Polski w Jugos艂awii, lec膮c z kpt. W艂adys艂awem Popielem na samolocie Breguet 19, zaj膮艂 2. miejsce w klasyfikacji og贸lnej, a 1. w locie okr臋偶nym, na 14 za艂贸g. Od 1928 s艂u偶y艂 w 111 Eskadrze My艣liwskiej, lecz na pocz膮tku 1929, zachowuj膮c formalnie przydzia艂 do 1 Pu艂ku Lotniczego, zosta艂 oficerem 艂膮cznikowym przy Aeroklubie Akademickim w Warszawie. 22 listopada 1928 o偶eni艂 si臋 z Agnieszk膮 Kirsk膮.
[edytuj] Sport lotniczy
Obj臋cie funkcji oficera 艂膮cznikowego przy Aeroklubie Akademickim, tworzonym przez m艂odych konstruktor贸w-zapale艅c贸w, spowodowa艂o wzrost aktywno艣ci 呕wirki w sporcie lotniczym. Szczeg贸lnie zaprzyja藕ni艂 si臋 z m艂odym in偶ynierem Stanis艂awem Wigur膮, jednym z konstruktor贸w zespo艂u RWD, kt贸ry z nim od tej pory najcz臋艣ciej lata艂 w za艂odze jako mechanik. Mi臋dzy 9 sierpnia a 6 wrze艣nia 1929 dokonali oni lotu okr臋偶nego wok贸艂 Europy, na trasie Warszawa-Frankfurt-Pary偶-Barcelona-Marsylia-Mediolan-Warszawa, d艂ugo艣ci prawie 5000 km, na pierwszym egzemplarzu lekkiego samolotu RWD-2. 6 pa藕dziernika, na RWD-2 zwyci臋偶yli w I Locie Po艂udniowo-Zachodniej Polski. 16 pa藕dziernika 呕wirko ustanowi艂 z Antonim Kocjanem na RWD-2 mi臋dzynarodowy rekord FAI wysoko艣ci lotu 4004 m w klasie samolot贸w o ci臋偶arze w艂asnym do 280 kg, uzyskuj膮c pierwszy rekord lotniczy dla Polski. W okresie maj-wrzesie艅 1930 pe艂ni艂 funkcj臋 komendanta Przysposobienia Wojskowego Lotniczego w 艁odzi.
W lipcu 1930 呕wirko z Wigur膮 wzi臋li udzia艂 w mi臋dzynarodowych zawodach samolot贸w turystycznych Challenge 1930 na samolocie RWD-4, lecz 25 lipca musieli si臋 wycofa膰 na skutek awarii silnika, po przymusowym l膮dowaniu w Hiszpanii. 7 wrze艣nia 1930 ponownie zwyci臋偶yli na RWD-2 w II Locie Po艂udniowo-Zachodniej Polski, na prze艂omie wrze艣nia i pa藕dziernika zwyci臋偶yli w III Krajowym Konkursie Awionetek (na RWD-4), a na prze艂omie wrze艣nia i pa藕dziernika 1931 roku - w IV Krajowym Konkursie Samolot贸w Turystycznych (na RWD-5). 7 sierpnia 1931 呕wirko i Stanis艂aw Prauss podj臋li pr贸b臋 pobicia rekordu wysoko艣ci lotu samolotem RWD-7, uzyskuj膮c 5996 m, lecz federacja FAI nie uzna艂a go z powodu niestandardowych przyrz膮d贸w pomiarowych. 22 grudnia 1931 呕wirko zosta艂 przeniesiony ze stanowiska przy aeroklubie na stanowisko dow贸dcy eskadry szkolnej Centrum Wyszkolenia Oficer贸w Lotnictwa w D臋blinie.
W kwietniu 1932 呕wirko zosta艂 zakwalifikowany przez komisj臋 Aeroklubu Rzeczypospolitej Polskiej do reprezentowania Polski w zawodach samolot贸w turystycznych Challenge 1932. Jako drugiego cz艂onka za艂ogi wybra艂 Stanis艂awa Wigur臋. W zawodach rozegranych w dniach 20-28 sierpnia 1932, za艂oga 呕wirko i Wigura, na samolocie RWD-6, zaj臋艂a pierwsze miejsce, wygrywaj膮c z uwa偶anymi za faworyt贸w za艂ogami niemieckimi oraz reprezentacjami z pozosta艂ych kraj贸w i przynosz膮c wielki sukces polskiemu lotnictwu, b臋d膮cy wsp贸lnym osi膮gni臋ciem pilota i konstruktora.
[edytuj] Wypadek
11 wrze艣nia 1932, lec膮c na mityng lotniczy do Pragi, Franciszek 呕wirko wraz ze Stanis艂awem Wigur膮 zgin臋li w katastrofie w lesie pod Cierlickiem G贸rnym ko艂o Cieszyna na 艢l膮sku Cieszy艅skim, na terenie Czech na skutek oderwania si臋 skrzyd艂a samolotu RWD-6 podczas burzy (miejsce to znane jest obecnie jako "呕wirkowisko"). Obaj zostali pochowani w Alei Zas艂u偶onych na Cmentarzu Pow膮zkowskim w Warszawie, natomiast w T臎rlicku (Cierlicku) znajduje si臋 ich symboliczny gr贸b.
14 wrze艣nia 1932 r. Prezydent RP odznaczy艂 go po艣miertnie Krzy偶em Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski "za zas艂ugi na polu propagandy lotnictwa na terenie mi臋dzynarodowym" [1].
12 marca 1933 r. Prezydent RP awansowa艂 go po艣miertnie do stopnia kapitana ze starsze艅stwem z 1 stycznia 1933 r. w korpusie oficer贸w aeronautycznych [2].
By艂 odznaczony m.in. Krzy偶em Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Z艂otym i Srebrnym Krzy偶em Zas艂ugi oraz rosyjskim Krzy偶em 艣w. Anny IV klasy (za zas艂ugi bojowe).
Przypisy
[edytuj] 殴r贸d艂a
- Jerzy Konieczny, Tadeusz Malinowski: "Ma艂a encyklopedia lotnik贸w polskich", Warszawa, 1983, ISBN 83-206-0337-4