WikiClone

Alkany, w臋glowodory nasycone - organiczne zwi膮zki chemiczne zbudowane wy艂膮cznie z atom贸w w臋gla i wodoru, przy czym atomy w臋gla po艂膮czone s膮 ze sob膮 wi膮zaniami pojedynczymi.

Og贸lny wz贸r sumaryczny alkan贸w to C_nH_2n+2. Grupa alkan贸w uszeregowana wed艂ug d艂ugo艣ci 艂a艅cucha w臋glowego stanowi szereg homologiczny alkan贸w.

Spis tre艣ci 1 W艂a艣ciwo艣ci 2 Najwa偶niejsze reakcje 3 Rodzaje 艂a艅cuch贸w alkan贸w 4 Nazewnictwo alkan贸w 4.1 Przyk艂adowe nazwy alkan贸w 4.2 Ciekawostki 5 Zobacz te偶 6 Linki zewn臋trzne

[edytuj] W艂a艣ciwo艣ci

Alkany s膮 s艂abo rozpuszczalne w wodzie (rozpuszczalno艣膰 rz臋du kilkudziesi臋ciu miligram贸w na litr), rozpuszczaj膮 si臋 w rozpuszczalnikach organicznych. Alkany s膮 ma艂o reaktywne ze wzgl臋du na trwa艂o艣膰 wi膮za艅 C-C i C-H. Alkany o budowie cyklicznej (cykloalkany) maj膮 w艂asno艣ci podobne do alkan贸w niecyklicznych, jedynie cyklopropan i cyklobutan s膮 nietrwa艂e z powodu silnych napr臋偶e艅 w ma艂ych pier艣cieniach tych zwi膮zk贸w.

[edytuj] Najwa偶niejsze reakcje

Nazwa w臋glowodory nasycone wynika z faktu pe艂nego wysycenia atom贸w w臋gla wi膮zaniami pojedynczymi, co odr贸偶nia je od w臋glowodor贸w nienasyconych, posiadaj膮cych wi膮zania podw贸jne i/lub potr贸jne.

Ze wzgl臋du na du偶膮 trwa艂o艣膰 pojedynczych wi膮za艅 C-C i C-H alkany s膮 ma艂o reaktywnymi zwi膮zkami chemicznymi, a reakcje z ich udzia艂em wymagaj膮 drastycznych warunk贸w (wysoka temperatura i ci艣nienie). Generalnie wyr贸偶nia si臋 cztery typy reakcji, kt贸rym ulegaj膮 alkany:

• spalanie

• spalanie ca艂kowite 鈥� produkty spalania to dwutlenek w臋gla i para wodna (woda); na przyk艂adzie butanu:

2 C₄H₁₀ + 13 O₂ 鈫� 8 CO₂ + 10 H₂O

• p贸艂spalanie 鈥� produkty spalania to tlenek w臋gla i para wodna (woda); na przyk艂adzie etanu:

2 C₂H₆ + 5 O₂ 鈫� 4 CO + 6 H₂O

• spalanie nieca艂kowite 鈥� produkty spalania to para wodna (woda), sadza (w臋giel); na przyk艂adzie metanu:

CH₄ + O₂ 鈫� C + 2 H₂O

• halogenowanie wolnorodnikowe, w kt贸rej otrzymuje si臋 mieszanin臋 r贸偶nych izomer贸w halogenopochodnych.
• substytucja (reakcja charakterystyczna) - powstaj膮 dzi臋ki niej pochodne alkan贸w np.

CH₄ + Cl₂ 鈫� CH₃Cl + HCl - reakcja metanu z chlorem, w wyniku kt贸rej powstaje chlorometan i chlorowod贸r

• piroliza prowadz膮ca do zmniejszenia d艂ugo艣ci 艂a艅cuch贸w w臋gla w cz膮steczkach oraz do ich izomeryzacji. Reakcje te maj膮 du偶e znaczenie praktyczne przy produkcji paliw ciek艂ych (鈫� kraking, reforming).

[edytuj] Rodzaje 艂a艅cuch贸w alkan贸w

艁a艅cuchy w臋glowe alkan贸w mog膮 by膰:

• Proste

• Rozga艂臋zione

• Cykliczne

[edytuj] Nazewnictwo alkan贸w

Nazwa alkanu sk艂ada si臋 z trzech cz臋艣ci: przedrostka, rdzenia i przyrostka.

• przedrostek - lokant podstawnika
• rdze艅 - liczba atom贸w w臋gla w 艂a艅cuchu g艂贸wnym.
• przyrostek - w艂a艣ciwy dla danego szeregu homologicznego. Dla alkan贸w jest to "-an"

Etapy nazywania alkanu

1. Wyszukanie macierzystego zwi膮zku.
   • Znajd藕 najd艂u偶szy 艂a艅cuch w臋glowy.
   • Je偶eli dwa r贸偶ne 艂a艅cuchy maj膮 identyczn膮 d艂ugo艣膰, wybierz ten w kt贸rym jest wi臋cej rozga艂臋zie艅.
2. Numeracja w 艂a艅cuchu g艂贸wnym:
   • Numerujemy od ko艅ca najbli偶szemu pierwszemu rozga艂臋zieniu.
   • Je偶eli rozga艂臋zienia wyst臋puj膮 w r贸wnej d艂ugo艣ci od ko艅c贸w to numerujemy od ko艅ca bli偶szego drugiemu rozga艂臋zieniu.
3. Okre艣lenie i numeracja podstawnik贸w:
   • Ka偶dy podstawnik oznaczamy zgodnie z miejscem przy艂膮czenia do 艂a艅cucha g艂贸wnego.
   • Je偶eli do danego atomu w臋gla s膮 przy艂膮czone dwa lub wi臋cej podstawnik贸w to przypisujemy im t膮 sam膮 cyfr臋.
4. Zapis nazwy zwi膮zku
   • Podstawniki podajemy w kolejno艣ci alfabetycznej.
     1. Przy nazwach typu "izo-" (np izobutyl) pierwsz膮 liter膮 jest "i"
     2. Przy nazwach typu iBU pierwsz膮 liter膮 jest "b"
   • Ca艂膮 nazw臋 zapisz w postaci jednego s艂owa.
     1. Do rozdzielenia przyrost贸w u偶yj 艂膮cznik贸w "-".
     2. Do rozdzielenia cyfr u偶yj przecinka ","

Przyk艂ad: 2,2-dimetylobutan

• "2,2" - lokanty podstawnik贸w. Dwa podstawniki s膮 przy tym samym w臋glu, dlatego przypisujemy im t膮 sam膮 cyfr臋
• "di" - ilo艣膰 podstawnik贸w danego rodzaju przy konkretnym w臋glu ("di-", "tri-", "tetra-")
• "metylo" - nazwa podstawnik贸w. W tym wypadku s膮 to grupy metylowe
• "butan" - nazwa alkanu, kt贸ry ma tyle samo atom贸w w臋gla ile 艂a艅cuch g艂贸wny

[edytuj] Przyk艂adowe nazwy alkan贸w

l.p.	Nazwa alkanu	l.p.	Nazwa alkanu	l.p.	Nazwa alkanu	l.p.	Nazwa alkanu
1	metan	26	heksakozan	51	henpentakontan	76	heksaheptakontan
2	etan	27	heptakozan	52	do pentakontan	77	heptaheptakontan
3	propan	28	oktakozan	53	tripentakontan	78	oktaheptakontan
4	butan	29	nonakozan	54	tetrapentakontan	79	nonaheptakontan
5	pentan	30	triakontan	55	pentapentakontan	80	oktakontan
6	heksan	31	hentriakontan	56	heksapentakontan	81	henoktakontan
7	heptan	32	dotriakontan	57	heptapentakontan	82	dooktakontan
8	oktan	33	tritriakontan	58	oktapentakontan	83	trioktakontan
9	nonan	34	tetratriakontan	59	nonapentakontan	84	tetraoktakontan
10	dekan	35	pentatriakontan	60	hexakontan	85	pentaoktakontan
11	undekan	36	heksatriakontan	61	henhexakontan	86	heksaoktakontan
12	dodekan	37	heptatriakontan	62	dohexakontan	87	heptaoktakontan
13	tridekan	38	oktatriakontan	63	trihexakontan	88	oktaoktakontan
14	tetradekan	39	nonatriakontan	64	tetrahexakontan	89	nonaoktakontan
15	pentadekan	40	tetrakontan	65	pentahexakontan	90	nonakontan
16	heksadekan	41	hentetrakontan	66	heksahexakontan	91	hennonakontan
17	heptadekan	42	dotetrakontan	67	heptahexakontan	92	dononakontan
18	oktadekan	43	tritetrakontan	68	oktahexakontan	93	trinonakontan
19	nonadekan	44	tetratetrakontan	69	nonahexakontan	94	tetranonakontan
20	eikozan	45	pentatetrakontan	70	heptakontan	95	pentanonakontan
21	henejkozan	46	heksatetrakontan	71	henheptakontan	96	heksanonakontan
22	dokozan	47	heptatetrakontan	72	doheptakontan	97	heptanonakontan
23	trikozan	48	oktatetrakontan	73	triheptakontan	98	oktanonakontan
24	tetrakozan	49	nonatetrakontan	74	tetraheptakontan	99	nonanonakontan
25	pentakozan	50	pentakontan	75	pentaheptakontan	100	hektan

[edytuj] Ciekawostki

Alkany niegdy艣 okre艣lano jako "Parum Affinis" co oznacza, s艂abo reaktywne. Powodem jest niska ilo艣膰 w艂a艣ciwo艣ci chemicznych alkan贸w.

[edytuj] Zobacz te偶

• alkeny
• alkiny
• cykloalkany
• Synteza Wurtza

[edytuj] Linki zewn臋trzne

• Alkany w serwisie chemik.vitnet.pl
• Alkany w serwisie Chemia Organiczna OnLine