Australia
Australia (Zwi膮zek Australijski) - kraj po艂o偶ony na P贸艂kuli po艂udniowej, obejmuj膮cy najmniejszy kontynent 艣wiata, wysp臋 Tasmani臋 i inne znacznie mniejsze wyspy na Oceanie Indyjskim i Spokojnym. Krajami s膮siaduj膮cymi z Australi膮 na p贸艂nocy s膮: Indonezja, Timor Wschodni i Papua-Nowa Gwinea; na p贸艂nocnym-wschodzie: Wyspy Salomona, Vanuatu oraz Nowa Kaledonia; na po艂udniowym-wschodzie: Nowa Zelandia. Australia jest jedynym pa艅stwem, kt贸re jest r贸wnie偶 kontynentem.
Stanowi sz贸ste pod wzgl臋dem powierzchni pa艅stwo 艣wiata.
Spis tre艣ci |
[edytuj] Pochodzenie nazwy
Nazwa Australia odnosz膮ca si臋 do kontynentu pochodzi od okre艣lenia Terra Australis, kt贸rego u偶ywali Europejczycy a偶 do po艂owy XVIII w. Jest to okre艣lenie 艂aci艅skie i znaczy Ziemia Po艂udniowa (艂ac. terra - ziemia, australis - po艂udniowy,-a).
[edytuj] Ustr贸j polityczny
Australia jest cz艂onkiem brytyjskiej Wsp贸lnoty Narod贸w, zachowuj膮cym w aktach prawnych nazw臋 dominium. Ustrojem politycznym jest formalnie federacyjna monarchia konstytucyjna z dwuizbowym parlamentem. Konstytucja z 1900 (z p贸藕niejszymi zmianami); g艂ow膮 pa艅stwa jest Kr贸lowa Australii (obecnie El偶bieta II) reprezentowana przez gubernatora generalnego. Tytu艂 Kr贸lowej Australii zosta艂 nadany panuj膮cemu monarsze brytyjskiemu w 1971 przez australijski parlament.
Praktycznie g艂ow膮 pa艅stwa jest gubernator generalny Australii (obecnie Quentin Bryce), reprezentuj膮cy kr贸low膮 Australii El偶biet臋 II. Premierem Australii jest Kevin Rudd. W艂adz臋 ustawodawcz膮 sprawuje dwuizbowy parlament, wy艂aniany w wyborach powszechnych: Senat o kadencji sze艣cioletniej, licz膮cy 76 senator贸w: po 12 przedstawicieli ka偶dego stanu i po 2 przedstawicieli Terytorium P贸艂nocnego i Australijskiego Terytorium Sto艂ecznego (co 3 lata po艂owa sk艂adu jest odnawiana) oraz Izba Reprezentant贸w o kadencji trzyletniej, licz膮ca 150 deputowanych, wybieranych proporcjonalnie do liczby ludno艣ci; system wyborczy do Senatu jest mieszany.
W艂adz臋 wykonawcz膮 sprawuje rz膮d formalnie pod przewodnictwem gubernatora generalnego, a faktycznie z premierem na czele, powo艂any przez gubernatora generalnego w imieniu kr贸lowej i odpowiedzialny przed Izb膮 Reprezentant贸w; do wy艂膮cznej kompetencji w艂adz federalnych nale偶膮 sprawy: obrony, polityki zagranicznej, handlu zagranicznego i imigracji.
Prawa wyborcze (ograniczone cenzusami osiad艂o艣ci) przys艂uguj膮 obywatelom, kt贸rzy uko艅czyli 18 lat. Wybory w Australii s膮 obowi膮zkowe dla wszystkich obywateli, kara za nieoddanie wa偶nego g艂osu wynosi 50$. Wed艂ug przepis贸w wyborczych obywatel zobowi膮zany jest odda膰 wa偶ny g艂os. G艂osowanie jest tajne.
Wymiar sprawiedliwo艣ci sprawuj膮: Federalny S膮d Najwy偶szy, S膮d Federalny (sprawy gosp. i bankructwa), Australijski S膮d Rodzinny oraz stanowe s膮dy najwy偶sze i s膮dy jednostek terytorialnych.
Ka偶dy stan ma w艂asn膮 konstytucj臋, dwuizbowy organ ustawodawczy (z wyj膮tkiem Queenslandu, gdzie istnieje parlament jednoizbowy) i rz膮d stanowy; na czele stan贸w stoj膮 gubernatorzy mianowani przez monarch臋 bryt. na wniosek rz膮du Australii; stany dziel膮 si臋 na hrabstwa, okr臋gi i miasta (z organami samorz膮dowymi radami municypalnymi).
[edytuj] Historia
Zobacz wi臋cej w osobnym artykule: Historia Australii.Australia zosta艂a odkryta przez Portugalczyk贸w, kt贸rzy w tym czasie zak艂adali swe bazy handlowe w Indiach, Azji P艂d.-Wsch. i w Chinach. Australia ich jednak nie zainteresowa艂a, gdy偶 wydawa艂a si臋 niezamieszkana i nieprzyjazna dla Europejczyk贸w pod wzgl臋dem przyrodniczym i klimatycznym. Podobnie Holendrzy, kt贸rzy penetrowali w XVII wieku zachodnie i p贸艂nocne wybrze偶a kontynentu, zadowolili si臋 jedynie nazwaniem go Now膮 Holandi膮.
Badania wskazuj膮, 偶e Australia by艂a ju偶 zasiedlona 60 tysi臋cy lat temu przez ludzi przyby艂ych z Azji. Byli to Aborygeni. W 1787 r. na teren owego kontynentu przyby艂 bia艂y cz艂owiek - statki z wi臋藕niami z Anglii, Szkocji, Walii. Wi臋kszo艣膰 wi臋藕ni贸w po odbyciu kary osiedli艂a si臋 na australijskich ziemiach.
Wn臋trze kontynentu Australii by艂o nie zbadane a偶 do pocz膮tk贸w XIX wieku.
Wielu badaczy stara艂o si臋 dotrze膰 w g艂膮b kontynentu, dla wielu sko艅czy艂o si臋 to 艣mierci膮 (jednym z nich by艂 William Wills).
[edytuj] Geografia
Zobacz wi臋cej w osobnym artykule: Geografia Australii.
Australia to sz贸sty pod wzgl臋dem wielko艣ci kraj 艣wiata, po艂o偶ony na kontynencie australijskim b臋d膮cym najmniejszym spo艣r贸d wszystkich kontynent贸w. Najg臋艣ciej zaludnione jest wschodnie i po艂udniowo-wschodnie wybrze偶e. Australia le偶y na p贸艂kuli po艂udniowej i wschodniej. Jest to jeden z najbardziej p艂askich kontynent贸w ze 艣redni膮 wysoko艣ci膮 330 m i 9cm.
[edytuj] Demografia
Zobacz wi臋cej w osobnym artykule: Osadnictwo w Australii.Ludno艣膰 kraju: 21 152 000 (w 2007 roku), co czwarty mieszkaniec urodzi艂 si臋 za granic膮.[2]
[edytuj] Miasta Australii
Zobacz wi臋cej w osobnym artykule: Miasta Australii.Do najwi臋kszych miast Australii nale偶膮:
| Miasto | Ludno艣膰 | Stan | |
|---|---|---|---|
| 1 | Sydney | 4 293 100 | Nowa Po艂udniowa Walia |
| 2 | Melbourne | 3 730 000 | Wiktoria |
| 3 | Brisbane | 1 810 900 | Queensland |
| 4 | Perth | 1 507 900 | Australia Zachodnia |
| 5 | Adelajda | 1 138 833 | Australia Po艂udniowa |
| 6 | Gold Coast | 554 628 | Queensland |
| 7 | Newcastle | 512 000 | Nowa Po艂udniowa Walia |
| 8 | Canberra | 323 000 | Australijskie Terytorium Sto艂eczne |
| 9 | Wollongong | 274 000 | Nowa Po艂udniowa Walia |
| 10 | Sunshine Coast | 212 900 | Queensland |
| 11 | Geelong | 205 000 | Wiktoria |
| 12 | Hobart | 202 000 | Tasmania |
| 13 | Townsville | 165 059 | Queensland |
| 14 | Cairns | 130 000 | Queensland |
| 15 | Toowoomba | 119 133 | Queensland |
| 16 | Darwin | 111 300 | Terytorium P贸艂nocne |
| 17 | Launceston | 98 000 | Tasmania |
| 18 | Coffs Harbour | 97 425 | Nowa Po艂udniowa Walia |
| 19 | Mackay | 78 000 | Queensland |
| 20 | Bundaberg | 74 000 | Queensland |
| 21 | Alice Springs | 28 000 | Terytorium P贸艂nocne |
[edytuj] Statystyki demograficzne
| Wykres Demograficzny Australii | |||||
|---|---|---|---|---|---|
 |
|||||
| Historyczna Populacja | |||||
| Rok | Populacja | Zmiana proc. | Rok | Populacja | Zmiana proc. |
| 1900 | 3 765 400 | 鈥 | 1960 | 10 392 000 | 25,1% |
| 1910 | 4 525 100 | 20,2% | 1970 | 12 663 000 | 21,9% |
| 1920 | 5 411 000 | 19,6% | 1980 | 14 726 000 | 16,3% |
| 1930 | 6 501 000 | 20,1% | 1990 | 17 169 000 | 16,6% |
| 1940 | 7 078 000 | 8,9% | 2000 | 19 169 000 | 11,6% |
| 1950 | 8 307 000 | 17,4% | 2007 | 20 434 000 | 10,6% |
| (2007) | |
|---|---|
| Liczba ludno艣ci | 20 434 176 |
| Ludno艣膰 wed艂ug wieku | |
| 0 - 14 lat | 19,3% |
| 15 - 64 lat | 67,4% |
| ponad 64 lata | 13,2% |
| Wiek (mediana) | |
| W ca艂ej populacji | 37,1 lat |
| M臋偶czyzn | 36,3 lat |
| Kobiet | 38 lat |
| Przyrost naturalny | 0,82% |
| Wsp贸艂czynnik urodze艅 | 12,02 urodzin/1000 mieszka艅c贸w |
| Wsp贸艂czynnik zgon贸w | 7,56 zgon贸w/1000 mieszka艅c贸w |
| Wsp贸艂czynnik migracji | 3,78 migrant贸w/1000 mieszka艅c贸w |
| Ludno艣膰 wed艂ug p艂ci | |
| przy narodzeniu | 1,05 m臋偶czyzn/kobiet |
| poni偶ej 15 lat | 1,05 m臋偶czyzn/kobiet |
| 15 - 64 lat | 1,02 m臋偶czyzn/kobiet |
| powy偶ej 64 lat | 0,79 m臋偶czyzn/kobiet |
| Umieralno艣膰 noworodk贸w | |
| W ca艂ej populacji | 4,57 艣miertelnych/1000 偶ywych |
| p艂ci m臋skiej | 4,95 艣miertelnych/1000 偶ywych |
| p艂ci 偶e艅skiej | 4,16 艣miertelnych/1000 偶ywych |
| Oczekiwana d艂ugo艣膰 偶ycia | |
| W ca艂ej populacji | 80,62 lat |
| M臋偶czyzn | 77,75 lat |
| Kobiet | 83,63 lat |
| Rozrodczo艣膰 | 1,76 urodzin/kobiet臋 |
[edytuj] Religia
Zobacz wi臋cej w osobnym artykule: Religie rodzime Australii i Oceanii.Zgodnie z rz膮dowym cenzusem z 2006 roku, 63,8% Australijczyk贸w to chrze艣cijanie, 2,1% to buddy艣ci, 1,7% stanowi膮 muzu艂manie, 0,7% hindui艣ci, 0,4% 偶ydzi, 1,2% wyznawcy pozosta艂ych niechrze艣cija艅skich religii, a 30,6% nie identyfikuje si臋 z 偶adn膮 religi膮. W艣r贸d chrze艣cijan najwi臋ksz膮 grup臋 stanowi膮 katolicy (25,8% ludno艣ci) i anglikanie (18,7%). Wi臋kszo艣膰 Australijczyk贸w na co dzie艅 nie przywi膮zuje zbyt du偶ej wagi do praktyk religijnych[potrzebne 藕r贸d艂o]. Zaledwie 1,5 miliona chrze艣cijan regularnie bierze udzia艂 w niedzielnych nabo偶e艅stwach, co stanowi oko艂o 7,5% Australijczyk贸w, przy czym 艣wi膮tynie katolickie s膮 odwiedzane cz臋艣ciej ni偶 艣wi膮tynie protestanckie[potrzebne 藕r贸d艂o].
[edytuj] Gospodarka
Zobacz wi臋cej w osobnym artykule: Gospodarka Australii.Australia nale偶y do kraj贸w rozwini臋tych, gospodark臋 Australii cechuje daleko posuni臋ta koncentracja produkcji oraz centralizacja kapita艂u. Najwi臋ksze organizacje produkcyjno-us艂ugowe to: Broken Hill Proprietary (BHP), Colonial Sugar Refining, Imperial Chemical Industries, Telstra.
[edytuj] Kultura
Pierwsze amatorskie przedstawienia teatralne odbywa艂y si臋 w teatrach wi臋ziennych. Pierwszy teatr w kraju powsta艂 w Sydney (1830) i nazywa艂 si臋 Theatre Royal.
[edytuj] Media
Pierwsz膮 australijsk膮 gazet膮 by艂a "Sydney Gazette and the News South Wales Advertiser" (wydawany w latach 1803-1842). G艂贸wne dzienniki i czasopisma s膮 w r臋kach korporacji prasowych takich jak: "Sydney News Ltd." i "The Herald Sun". W Australii ukazuje si臋 3000 gazet. Najwi臋ksze dzienniki to: "The Herald Sun" (za艂o偶ony w 1840, nak艂ad 558 800 egzemplarzy) i "The Daily Telegraph" (za艂o偶ony w 1879, nak艂ad 442 000 egzemplarzy). W艣r贸d czasopism kobiecych prowadzi "Australian Women's Weekly" (za艂o偶ony w 1933, nak艂ad 1 230 000 egzemplarzy). Agencje prasowe: "Australian Agency Press" (AAP, za艂o偶ona w 1935 w Melbourne, obecna centrala w Sydney) i "Australian United Press Ltd." (AUP).
Radio Australijskie rozpocz臋艂o nadawanie 13 listopada 1923 r. a telewizja 1 listopada 1956 r. Dzia艂a telewizja i radio pa艅stwowe oraz stacje komercyjne, etniczne i 艣rodowiskowe. Media publiczne nadzoruje Australian Broadcasting Corporation (ABC), jest finansowana przez pa艅stwo (abonament zniesiono w 1974r.). Istnieje jedna pa艅stwowa stacja telewizyjna i 4 stacje radiowe. W Australii nadaje oko艂o 50 komercyjnych stacji telewizyjnych i oko艂o 140 radiowych.
Przypisy
[edytuj] Zobacz te偶
- Australia (kontynent)
- Podzia艂 administracyjny Australii
- O艣wiata w Australii
- Fauna Australii
- Egzonimy Australii
- Prehistoryczna Australia
[edytuj] Linki zewn臋trzne
Australia Po艂udniowa 鈥 Australia Zachodnia 鈥 Australijskie Terytorium Sto艂eczne 鈥 Nowa Po艂udniowa Walia 鈥 Queensland 鈥 Tasmania 鈥 Terytorium Jervis Bay 鈥 Terytorium P贸艂nocne 鈥 Wiktoria
Australijskie Terytorium Antarktyczne 鈥 Norfolk 鈥 Wyspa Bo偶ego Narodzenia 鈥 Wyspy Ashmore i Cartiera 鈥 Wyspy Heard i McDonalda 鈥 Wyspy Kokosowe 鈥 Wyspy Morza Koralowego
|
|||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||
|
||||||||||||||||
