Azotany
Azotany(V) to sole lub estry kwasu azotowego HNO3.
Spis tre艣ci |
[edytuj] Struktura azotan贸w(V)
Wszystkie azotany(V) zawieraj膮 jon azotanowy NO3-. Jon ten wykazuje struktur臋 p艂ask膮. Atom azotu jest w stanie hybrydyzacji sp虏. Zhybrydyzowane orbitale tworz膮 wi膮zania 蟽 z trzema atomami tlenu. Ponadto, pokrywanie si臋 niezhybrydyzowanego, prostopad艂ego do p艂aszczyzny cz膮steczki orbitalu p z odpowiednimi orbitalami p atom贸w tlenu powoduje utworzenie zdelokalizowanych orbitali 蟺. Poza tym, wok贸艂 ka偶dego atomu tlenu zlokalizowane s膮 po dwie niewi膮偶膮ce pary elektronowe. Zgodnie z powy偶szym, wszystkie wi膮zania N-O s膮 r贸wnocenne. Ich d艂ugo艣膰 wynosi 124 pm, a k膮t pomi臋dzy nimi 120掳.
W przypadku przyj臋cia przez jon azotanowy kationu, np. metalu czy wodoru i utworzenia soli lub kwasu azotowego, jedna z niewi膮偶膮cych par elektronowych jednego z atom贸w tlenu jest zu偶ywana na utworzenie z nim wi膮zania 蟽. W efekcie nast臋puje wyd艂u偶enie wi膮zania tego atomu tlenu z atomem azotu, a tak偶e powi臋kszenie si臋 k膮ta pomi臋dzy wi膮zaniami atomu azotu z pozosta艂ymi atomami tlenu i nieznacznym ich skr贸ceniem.
[edytuj] Dane og贸lne
Azotany(V) s膮 krystalicznymi substancjami, rozpuszczalnymi w wodzie, opr贸cz nielicznych azotan贸w zasadowych, maj膮 silne w艂a艣ciwo艣ci utleniaj膮ce w szczeg贸lno艣ci po stopieniu. Natomiast w roztworach nie posiadaj膮 takich w艂a艣ciwo艣ci.
Azotany otrzymuje si臋 w reakcji: kwas azotowy + metal lub tlenek/wodorotlenek/w臋glan metalu.
Azotany nale偶膮 do V grupy analitycznej anion贸w, wykrywa si臋 je za pomoc膮 m.in. pr贸by obr膮czkowej.
Mog膮 wyst臋powa膰 w przyrodzie jako minera艂y: np. nitratyn, nitryt.
Znajduj膮 zastosowanie jako nawozy mineralne, materia艂y wybuchowe, do produkcji barwnik贸w, w lecznictwie oraz jako topniki.
Wobec estr贸w kwasu azotowego(V) zamiast nazw "azotan(V) zwi膮zku" (np. azotan(V) celulozy) u偶ywa si臋 cz臋sto niezbyt poprawnch nazw "nitrozwi膮zek" (np. nitroceluloza) przys艂uguj膮cych zwi膮zkom zawieraj膮cym grup臋 nitrow膮 (-NO2) po艂膮czon膮 bezpo艣rednio z atomem w臋gla. Wynika to ze wzgl臋d贸w historycznych i g艂臋bokiego zakorzenienia tych nazw.
[edytuj] Wa偶niejsze azotany nieorganiczne
- azotan amonu
- azotan potasu
- azotan sodu
- azotan wapnia
- azotan baru
- azotan srebra
- azotan bizmutu
- azotan(V) miedzi(I)
- azotan o艂owiu(II)
- azotan z艂ota
- azotan bizmutylu
- azotan magnezu
- azotan cynku
[edytuj] Wa偶niejsze azotany organiczne (estry kwasu azotowego)
[edytuj] Azotany w akwarium
Azotany s膮 ko艅cowym produktem przemiany azotowej odpadowych bia艂ek i mocznika. W akwarium poch艂aniaj膮 je ro艣liny i glony, a usuwane s膮 przez beztlenowe bakterie denitryfikuj膮ce w specjalnym filtrze (藕r贸de艂ko/denitryfikator) lub podmian臋 wody. S膮 ma艂o szkodliwe dla ryb przy st臋偶eniu do 50 mg/l ale np koralowce wymagaj膮 zawarto艣ci poni偶ej 5 mg/l.
St臋偶enia dla akwari贸w s艂odkowodnych:
- do 5 czasem 10 mg/l - poziom utrzymywany w akwariach ze specjalnym filtrem
- do 40 mg/l - wspomagaj膮 rozw贸j ro艣lin
- 40-80 mg/l 鈥 powoduj膮 wzrost glon贸w
- 80-140 mg/l 鈥 zahamowanie wzrostu ro艣lin i gwa艂towny wzrost glon贸w
- ponad 140 mg/l 鈥 niebezpieczne dla ryb i ro艣lin.
[edytuj] Azotany w wodoci膮gowej wodzie pitnej
Polskie normy dopuszczaj膮 zawarto艣膰 azotan贸w do 50 mg/l.