B贸g
 |
Ten artyku艂 wymaga uzupe艂nienia 藕r贸de艂 podanych informacji. Aby uczyni膰 go weryfikowalnym, nale偶y poda膰 przypisy do materia艂贸w opublikowanych w wiarygodnych 藕r贸d艂ach. |
B贸g lub b贸stwo 鈥 poj臋cie le偶膮ce u podstaw wi臋kszo艣ci wierze艅 religijnych[potrzebne 藕r贸d艂o]. Zajmuje si臋 nim teologia, a tak偶e filozofia i jest ono uwa偶ane za zagadnienie metafizyczno-egzystencjalne. Ze wzgl臋du na du偶e zr贸偶nicowanie rozumienia tego poj臋cia, trudno jest o jego jednoznaczn膮 definicj臋. Jako najbardziej r贸偶ni膮ce si臋 od siebie, nale偶y wyodr臋bni膰 definicje u偶ywane przez popularne religie politeistyczne i monoteistyczne, deizm, panteizm oraz panenteizm. W艣r贸d religii monoteistycznych nale偶y wyr贸偶ni膰 monoteizm trynitarny.
Najbardziej powszechnie pod poj臋ciem b贸g (b贸stwo) rozumie si臋 okre艣lenie istot b臋d膮cych przedmiotem kultu religijnego. Czasem bogami okre艣la si臋 tylko niekt贸re (najwa偶niejsze) z tych istot, dla innych rezerwuj膮c inne okre艣lenia (p贸艂bogowie, herosi, 艣wi臋ci, duchy przodk贸w, anio艂y itd.).
Spis tre艣ci |
[edytuj] Atrybuty bosko艣ci
Cz臋sto spotykanymi w religiach 鈥 zw艂aszcza monoteistycznych 鈥 atrybutami bosko艣ci s膮 mi臋dzy innymi:
- immortalizm (b贸g jest nie艣miertelny)[1]
- omnipotencja (b贸g jest wszechpot臋偶ny)[potrzebne 藕r贸d艂o]
- omniprezencja (b贸g jest wszechobecny)[potrzebne 藕r贸d艂o]
- omniscjencja (b贸g jest wszechwiedz膮cy)[potrzebne 藕r贸d艂o]
- omnibenewolencja (b贸g jest wszechmi艂osierny)[potrzebne 藕r贸d艂o]
- immanencja (b贸g jest 藕r贸d艂em wewn臋trznym istoty rzeczy)[potrzebne 藕r贸d艂o]
- transcendencja (b贸g wykracza poza istot臋 stworzenia i nie mo偶e by膰 poj臋ty rozumem)[potrzebne 藕r贸d艂o]
- 艣wi臋to艣膰 [2]
- sprawiedliwo艣膰 [3]
Po艂膮czenie niekt贸rych z tych cech z obecno艣ci膮 z艂a mo偶e prowadzi膰 do logicznych paradoks贸w np., doskonale sprawiedliwy b贸g musi wymierzy膰 kar臋 za grzech cz艂owieka, z drugiej za艣 strony przed wymierzeniem kary powstrzymuje boga doskona艂a mi艂o艣膰 (zobacz te偶: problem z艂a, teodycea, Leibniz, Essais de Th茅odic茅e sur la bont茅 de Dieu, la libert茅 de l'homme et l'origine du mal). Niekt贸re z nich s膮 wzajemnie lub wewn臋trznie sprzeczne, lecz wed艂ug niekt贸rych religii b贸g mo偶e by膰 np. jednocze艣nie transcendentny i immanentny, poniewa偶 nie obowi膮zuj膮 go znane nam prawa logiki, zatem zar贸wno poszczeg贸lne jego cechy jak te偶 ich zestawienie nie musz膮 by膰 logicznie sp贸jne. Cz臋sto pojmowany jest tak偶e jako absolut.
[edytuj] Religie
Religie ze wzgl臋du na liczb臋 wyst臋puj膮cych w nich bog贸w mo偶na podzieli膰 na:
- religie monoteistyczne 鈥 w kt贸rych wyst臋puje jeden b贸g:
- judaizm 鈥 B贸g w judaizmie jest jednoosobowy i niepodzielny. Tworzenie wizerunk贸w Boga zosta艂o zakazane we wczesnym judaizmie. Posiada wiele imion, kt贸rym czasami przypisywano magiczn膮 moc. W Biblii okre艣la si臋 go czteroliterowym skr贸tem JHWH, kt贸re oznacza po hebrajsku "Ten, kt贸ry jest" (lub "Ten, kt贸ry staje si臋"). Wymawianie tego skr贸tu jest jednak zabronione (aby uniemo偶liwi膰 przyzywania imienia Boga w zakl臋ciach magicznych) i dlatego w modlitwach, pie艣niach i.t.p. wyznawcy judaizmu stosuj膮 okre艣lenia zast臋pcze takie jak Adonai 鈥 znacz膮ce po hebrajsku "M贸j wielki Pan" lub Ha-Szem 鈥 dos艂. "Imi臋". W judaizmie wyst臋puj膮 jednak te偶 "emanacje Boga" takie jak "Duch 艢wi臋ty" i "Szechina" 鈥 czyli Bo偶a Obecno艣膰 i Pierwiastek 呕e艅ski. Historycznie rozwijaj膮ca si臋 koncepcja Boga widoczna jest w Pi臋cioksi臋gu (Tora) i w nauce prorok贸w (Prorocy).
- chrze艣cija艅stwo 鈥 B贸g zar贸wno w poj臋ciu katolickim, prawos艂awnym, jak i w g艂贸wnych nurtach protestantyzmu stanowi jedno艣膰 w trzech osobach (Tr贸jca 艢wi臋ta: B贸g Ojciec, Syn Bo偶y i Duch 艢wi臋ty), przy czym ka偶da z tych os贸b jest pe艂ni膮 Boga, tym samym Bogiem, kt贸ry jest jeden. R贸wnie偶 rastafarianizm zna Tr贸jc臋 艢wi臋t膮. Wiara w Jezusa Chrystusa jako Syna Bo偶ego, narodzonego z kobiety (cz艂owieka), zbawiciela oraz mesjasza jest uwa偶ana za cech臋 wyr贸偶niaj膮c膮 chrze艣cija艅stwo spo艣r贸d innych religii. Niekt贸re wyznania chrze艣cija艅skie posiadaj膮 odr臋bne pogl膮dy na istot臋 Boga (m.in. antytrynitaryzm). Teologiczne korzenie chrze艣cija艅stwa, w tym koncepcja Boga, tkwi膮 w judaizmie. Wewn膮trz chrze艣cija艅stwa, w ramach r贸偶nych wyzna艅, istniej膮 pewne r贸偶nice w postrzeganiu Boga i jego relacji z lud藕mi. Z powodu wiary w Tr贸jc臋 艢wi臋t膮 chrze艣cija艅stwo nie jest uznawane przez muzu艂man贸w za religi臋 monoteistyczn膮 (Koran 4:171).
- islam 鈥 tutaj B贸g jest 艣ci艣le jeden, niepodzielny i nieposiadaj膮cy 偶adnych "os贸b" czy emanacji. Nie posiada te偶 偶adnego imienia ani wizerunku. Arabskie s艂owo Allah znaczy po prostu "B贸g". Nie ma jednak zakazu wypowiadania tego s艂owa. Teologiczne korzenie Islamu, w tym koncepcja Boga, tkwi膮 w judaizmie: uznawany jest autorytet prorok贸w Izraela, a nauka Jezusa z Nazaretu jest traktowana jako nauka jednego z prorok贸w, spo艣r贸d kt贸rych najwi臋kszym prorokiem jest Mahomet. Wiara w Mahometa jako wys艂annika bo偶ego, kt贸ry przyszed艂 odnowi膰 monoteizm religii jest uwa偶ana za cech臋 wyr贸偶niaj膮c膮 islam w艣r贸d innych religii.
- sikhizm 鈥 poj臋cie Boga w sikhizmie jest analogiczne do islamu oraz monizmu hinduistycznego. Sikhowie uwa偶aj膮, 偶e B贸g posiada wiele imion i obliczy i wszystkie one s膮 r贸wnouprawnione 鈥 jednak najdoskonalsz膮 jego form膮 jest B贸g abstrakcyjny, bezforemny.
- religie dualistyczne - w kt贸rych wyst臋puje dw贸ch, niemal r贸wnorz臋dnych bog贸w, reprezentuj膮cych przeciwstawne aspekty kosmosu (dobro i z艂o; kobieco艣膰 i m臋sko艣膰).
- zoroastryzm 鈥 B贸g wyst臋puje tu w dw贸ch osobach 鈥 Oblicza Dobrego (Ahura Mazda, Ormuzd) i Oblicza Z艂ego (Angra Manju, Aryman), kt贸re pozostaj膮 z sob膮 w sta艂ym konflikcie.
- manicheizm
- wicca 鈥 dzieli 艣wiat na dwa przeciwleg艂e pierwiastki: 偶e艅ski i m臋ski, kt贸re odzwierciedlone s膮 w Boskiej Parze Bogini-Matki i Rogatego Boga, czczonej pod r贸偶nymi imionami.
- religie politeistyczne 鈥 w kt贸rych wyst臋puj膮 grupy bog贸w, zwykle do艣膰 du偶e, zwane panteonami, rzadziej jedynie kilku. Ka偶dy b贸g jest zazwyczaj przyporz膮dkowany do dziedziny (cz臋sto te偶 grupy ludzi lub miejsca) kt贸r膮 si臋 opiekuje. Cz臋sto tworzy si臋 por贸wnania, kt贸ry b贸g jednej religii odpowiada kt贸remu bogu innej, je艣li opiekuj膮 si臋 t膮 sam膮 dziedzin膮. Szczeg贸lnie popularne s膮 przyporz膮dkowania bog贸w rzymskich bogom greckim. Wsp贸lne wielu z tych religii jest pojcie Deus otiosus - nadrz臋dnego boga stworzyciela (z grupy bog贸w uranicznych, kt贸rego jednak na og贸艂 si臋 nie czci.
- bogowie azteccy
- bogowie ba艂tyjscy
- bogowie germa艅scy
- bogowie greccy
- bogowie nordyccy
- bogowie rzymscy
- bogowie s艂owia艅scy najcz臋艣ciej stanowili personifikacje wszechmocnej przyrody. Panteon s艂owia艅ski nie posiada艂 specjalnie spersonalizowanej hierarchii 鈥 w r贸偶nych regionach, jako g艂贸wnego patrona, obierano sobie r贸偶nych bog贸w. Za najlepiej potwierdzone g艂贸wne b贸stwa w panteonie s艂owia艅skim uwa偶a si臋: Swar贸ga, Peruna, 艢wi臋towita, Welesa, Roda i Mokosz. Dodatkowo w mitologii s艂owia艅skiej wyst臋puje jednak ca艂a rzesza pomniejszych b贸stw oraz p贸艂bog贸w, cz臋sto o charakterze lokalnym.
- bogowie staro偶ytnego Egiptu
- religie w kt贸rych nie wyst臋puje poj臋cie boga, takie jak buddyzm, d偶inizm, konfucjanizm i taoizm
- W hinduizmie wierzenia na temat bog贸w s膮 bardzo r贸偶ne - monoteizm, henoteizm, monizm, panenteizm, politeizm - jednak w wi臋kszo艣ci s膮 one odmianami monizmu i monoteizmu (chocia偶 istnia艂y nawet ateistyczne hinduskie szko艂y filozoficzne). B贸g pojmowany jest jako Brahman lub I艣wara (gdzie pierwsze okre艣lenie jest bardziej filozoficzne, a drugie bardziej religijne, uleg艂y jednak przemieszaniu do pewnego stopnia) - wszechobecny, podtrzymuj膮cy 艣wiat absolut bez formy. Hindui艣ci uwa偶aj膮, 偶e boga mo偶na czci膰 jako bezforemnego (Nirgun Brahman) czy wyobra偶aj膮c go sobie pod jak膮艣 postaci膮 (Sagun Brahman), pami臋taj膮c jednocze艣nie, 偶e jest to wy艂膮cznie emanacja bezforemnego boga. Niekt贸re hinduistyczne ruchy religijne takie jak Arya Samaj uwa偶aj膮, 偶e boga mo偶na czci膰 wy艂膮cznie jako Nirgun Brahman. Wisznuici wierz膮 tak偶e, 偶e co par臋 tysi臋cy lat b贸g schodzi na Ziemi臋 jako Awatara (np. Kryszna), aby uratowa膰 艣wiat przed moralnym upadkiem. Istoty takie, jak Brahma, Wisznu czy 艢iwa, popularnie nazywane "bogami hinduskimi", s膮 w rzeczywisto艣ci uznawane przez hinduist贸w albo za Sagun Brahman, albo za istoty p贸艂boskie (takie stanowisko zajmuj膮 np. wyznawcy 艢wiadomo艣ci Kryszny).
[edytuj] Agnostycyzm, ateizm i malteizm
Istnieniu boga zaprzecza ateizm, podczas gdy agnostycyzm twierdzi, i偶 hipoteza ta jest niemo偶liwa zar贸wno do udowodnienia jak i do obalenia, i jako taka nie przedstawia warto艣ci poznawczej (por. sceptycyzm, gnostycyzm). Malteizm to wiara, i偶 b贸g istnieje, lecz nie jest godny czci, z powod贸w takich jak mi臋dzy innymi problem z艂a (por. satanizm).
[edytuj] Nieteizm
Okre艣lenia "religia nieteistyczna" u偶ywa si臋 w stosunku do buddyzmu. Nie jest to zaprzeczenie istnienia boga, lecz uznanie, i偶 nie posiada on takowej mocy jak膮 mu si臋 przypisuje 鈥 nie jest on stw贸rc膮, s臋dzi膮 ani w艂adc膮. Mahabrahma, kt贸ry uznaje si臋 za "Boga Najwy偶szego", jest ofiar膮 w艂asnej u艂udy i ignorancji, gdy偶 ponad nim s膮 jeszcze doskonalsze istoty i inne 艣wiaty.
[edytuj] Zobacz te偶
[edytuj] Linki zewn臋trzne
- Istnienie boga 鈥 dyskusja mi臋dzy Bertrandem Russellem i ojcem jezuit膮 Coplestonem.
Przypisy
- 鈫 Chrze艣cija艅stwo:Ks. Przys艂贸w 12,28; List do Rzymian 1,23; Judaizm: Psalm 102,25-28; Islam: www.transazja.pl/pl-5_1-art163.html; Mitologia grecka:free.of.pl/m/mysticearth/mitologia/gr/olimp.html; Sumer:www.edukator.pl/index.php?page=588;
- 鈫 Biblia 1 Piotr 1:16 , Koran 59:22-24 , Wedy podaj膮 i偶 bogowie s膮 艣wi臋ci, np. Waruna
- 鈫 Biblia Rzym. 3:4 , Koran 4:40 , Wedy podaj膮 znaczn膮 liczb臋 sprawiedliwych