Berberowie
| Berberowie | |
| 艢wi臋ta Monika, Augustyn z Hippony, Zinedine Zidane, Ibn Chaldun, Masinissa | |
| Liczebno艣膰 og贸艂em | ok. 48 mln |
| Regiony zamieszkania | Maroko: 25 000 000 Algieria: 19 200 000 |
| J臋zyk | j臋zyki berberyjskie (Tamazight) |
| Religie | Islam (wi臋kszo艣膰), chrze艣cija艅stwo, judaizm, inne |
Berberowie (Berberzy) - rdzenna ludno艣膰 p贸艂nocnej Afryki i Sahary pochodzenia chamito-semickiego.
Stanowi膮 w wi臋kszo艣ci odr臋bny typ somatyczny w ramach rasy bia艂ej, nazywany w nauce berberyjskim. Wielu ma do dzi艣 niebieskie oczy, rude, b膮d藕 jasne w艂osy. Wyr贸偶ni膰 mo偶na kilka grup Berber贸w m.in.:
- w g贸rach Rif (p贸艂nocne Maroko) - Rifenowie, maj膮 oni zazwyczaj ciemne w艂osy i ciemne oczy,
- w g贸rach Atlasu 艢redniego - niebieskie lub zielone oczy i jasne w艂osy,
- w g贸rach Atlasu Wysokiego - czarne, proste w艂osy (w odr贸偶nieniu od Arab贸w, kt贸rzy maja zazwyczaj w艂osy kr臋cone) i ciemne oczy,
- na wybrze偶u Morza 艢r贸dziemnego - Kabylowie,
- na 艣rodkowej Saharze - Tuaregowie.
Berberowie s膮 uwa偶ani za rdzenn膮 ludno艣膰 P贸艂nocnej Afryki. Obecnie spotykamy plemiona i zwi膮zki berberyjskie na obszarach od Oazy Siwa w Egipcie a偶 po wybrze偶a Oceanu Atlantyckiego i od brzeg贸w Morza 艢r贸dziemnego po po艂udniowe granice Sahary. Oblicza si臋, 偶e j臋zykami berberyjskimi m贸wi dzisiaj jeszcze od 6 do 7 min ludzi; najwi臋cej w Maroku i Algierii. Najdalej stwierdzony zasi臋g Berber贸w dotyczy Wysp Kanaryjskich, gdzie byli znani pod nazw膮 Guancz贸w.
Nazwa Berber pochodzi od 艂aci艅skiego barbarus - barbarzy艅ca. Do j臋zyk贸w europejskich wesz艂o za po艣rednictwem arabskiego barbar (亘乇亘乇), cho膰 Arabowie nie zdawali sobie sprawy z jego pogardliwego znaczenia - Ibn Chaldun uwa偶a艂 s艂owo barbar za imi臋 praojca tego ludu. Sami siebie Berberowie nazywaj膮 Amazigh (l.mn. Imazighen) - "ludzie wolni".
[edytuj] Historia
Prawdopodobnie Berberowie na wspomnianych wy偶ej terytoriach byli obecni od staro偶ytno艣ci. Spotykali ich ju偶 staro偶ytni Grecy i Kartagi艅czycy kolonizuj膮c po艂udniowe wybrze偶a Morza 艢r贸dziemnego. Powszechnie uznaje si臋, 偶e przodkami Berber贸w s膮 tw贸rcy cywilizacji kapskiej. Staro偶ytni pisarze i geografowie nazywali Berber贸w r贸偶nie, w zale偶no艣ci od miejsc zamieszkiwania. Mieszka艅c贸w Cyrenajki nazywali Nasamonami i Psyllami, z Fezzanu - Garamantami, z Tunezji - Makalami, Getulami z Sahary, Maurami z obecnych teren贸w Algierii i Maroka, Numidami ze wsch. cz臋艣ci p艂n. Afryki. W staro偶ytnym Egipcie okre艣lano ich mianem Libijczyk贸w, kt贸rzy naje偶d偶ali ten kraj od zachodu. Ich wizerunki utrwalone na staro偶ytnych obrazach i stellach egipskich prezentuj膮 ich jako jasnow艂osych b膮d藕 rudow艂osych ludzi. Wielu s艂u偶y艂o w armii faraon贸w jako najemnicy.Zajmowali si臋 w贸wczas pasterstwem, 艂owiectwem oraz rolnictwem. Terytoria, kt贸re zamieszkiwali okre艣la艂y charakter mieszka艅c贸w. Byli twardzi, nieust臋pliwi, wojowniczy. Berberowie przez stulecia ulegali wp艂ywom punickim (staro偶ytna Kartagina), a p贸藕niej wp艂ywom rzymskim. W okresie wojen punickich powsta艂y pierwsze pa艅stwa berberyjskie Massyl贸w i Masalesyl贸w (pierwsze znane pa艅stwo berberyjskie 鈥 Numidia istnia艂o ju偶 w III wieku p.n.e.) kt贸re wspar艂y Rzymian w walce z Kartagi艅czykami. P贸藕niej zosta艂y one w艂膮czone przez Rzymian do p贸艂nocno-afryka艅skich prowincji Cesarstwa Rzymskiego. Zosta艂o ono zwasalizowane przez antyczny Rzym a jego mieszka艅cy poddani zostali romanizacji, wzmacniaj膮c Imperium. W V - VI w. n.e. tereny zamieszkiwane przez Berber贸w sta艂y si臋 obiektem w臋dr贸wki lud贸w. Na terytorium dzisiejszej Tunezji osiedlili si臋 Wandalowie, kt贸rych resztki niewyniszczone przez bizantyjskiego wodza Belizariusza w VI w n.e. schroni艂y si臋 w g贸rach Auresu wzmacniaj膮c istniej膮ce tam skupiska ludno艣ci o silnym procencie jasnych oczu i w艂os贸w, okre艣lanych dzisiaj mianem Kabyl贸w. Do VII wieku wi臋kszo艣膰 Berber贸w wyznawa艂a chrze艣cija艅stwo lub politeizm. W VII wieku po ekspansji arabskiej zacz臋艂o si臋 to stopniowo zmienia膰 gdy偶 wi臋kszo艣膰 ludno艣ci przyj臋艂a islam, mimo pr贸b oporu (utworzenie pa艅stwa Berghuata i za艂o偶enie w艂asnej religii przez Saliha ibn Tarifa). Pozosta艂y jednak偶e wyra藕ne r贸偶nice w obyczajowo艣ci. Mi臋dzy innymi charakterystyczny szacunek do kobiet wyra偶aj膮cy si臋 monogami膮 oraz prawem wsp贸艂decydowania o wa偶niejszych sprawach rodziny wsp贸lnie z m臋偶em.
Cz臋艣膰 Berber贸w, mieszka艅c贸w Wysp Kanaryjskich pozosta艂a poganami do XIV wieku, do czasu kiedy przybyli tam Hiszpanie i Portugalczycy. Hiszpanie dokonali aneksji wysp, po艂膮czonej z podbojem miejscowej ludno艣ci, kt贸ra w wi臋kszej cz臋艣ci zgin臋艂a w walce a cz臋艣ciowo si臋 zasymilowa艂a. Pozosta艂y po niej tylko stare miejsca grzebalne, gdzie odkrywa si臋 rudow艂ose mumie o szkieletach przypominaj膮cych typy 艣r贸dziemnomorskie Corded lub kromanio艅skie, charakteryzuj膮ce si臋 jasn膮 pigmentacj膮. Plemiona berberyjskie mia艂y w przypadku teren贸w dzisiejszej Algierii i Maroka spor膮 autonomi臋 i poczucie w艂asnej odr臋bno艣ci kt贸rej nie mogli wykorzeni膰 Arabowie.
W latach 1921-1926 na terenie obecnego Maroka istnia艂a berberyjska Republika Rif. Po procesie dekolonizacji wielu Berber贸w migrowa艂o do Francji. W nowych krajach po dekolonizacji z trudem odnajdywali si臋 w nowej rzeczywisto艣ci staj膮c si臋 obywatelami drugiej kategorii po Arabach. Na emigracji wnie艣li szczeg贸lnie wa偶ny wk艂ad w kultur臋 francusk膮. Przyk艂adem jest tu ca艂a plejada aktor贸w, piosenkarzy, na przyk艂ad Isabelle Adjani, pi艂karz Zinedine Zidane.
Wsp贸艂cze艣nie w krajach istniej膮cych na ojczystych ziemiach Berber贸w, szczeg贸lnie w Algierii (8-15% Berber贸w) czy Maroku (30%), arabskie w艂adze prowadz膮 polityk臋 ich wynaradawiania i asymilacji.
 M臋偶czy藕ni berberyjscy podczas 艣wi臋ta |
 Wioska berberyjska w Maroku |
