Bon towarowy PeKaO
Bon PeKaO - zast臋pczy 艣rodek p艂atniczy, stosowany w okresie PRL.
S艂u偶y艂 jako mechanizm drena偶u zasob贸w dewizowych obywateli PRL. Emitowany pierwotnie przez "Bank Polska Kasa Opieki" (st膮d nazwa Pekao, p贸藕niej oraz obecnie Bank Pekao SA) i wydawany tym osobom, kt贸re z jakich艣 powod贸w otrzymywa膰 mia艂y przekazy pieni臋偶ne z kraj贸w tzw. II obszaru p艂atniczego (USA i Europa Zachodnia), zamiast nale偶nych im pieni臋dzy. Obywatele polscy pracuj膮cy na rzecz polskich firm za granic膮, b膮d藕 otrzymuj膮ce przelewy z zagranicy (wyp艂aty, spadki, darowizny, renty, emerytury itp.) w zamian za prawdziwe dolary, franki czy funty otrzymywa艂y "r贸wnowarto艣膰" w bonach.
W pierwszym okresie (lata pi臋膰dziesi膮te i sze艣膰dziesi膮te) zakazany by艂, i z pocz膮tku restrykcyjnie karany, wszelki obr贸t dewizami, a (od stycznia roku 1960) waluty, kt贸re ludzie przetrzymali sprzed wojny, albo kt贸re przywie藕li wracaj膮c z Zachodu - skupowa艂 pa艅stwowy bank wydaj膮c specjalne bony zamiast dolar贸w. Od lat '70 (okres rz膮d贸w Gierka) na wci膮偶 obowi膮zuj膮cy zakaz handlu walutami patrzono ju偶 przez palce.
Bony te s艂u偶y艂y wy艂膮cznie do zakup贸w w sklepach banku Pekao (p贸藕niej przekszta艂conych w sklepy Przedsi臋biorstwa Eksportu Wewn臋trznego PEWEX). Drug膮 sieci膮 sklep贸w by艂a Baltona, przeznaczona dla marynarzy i rybak贸w, emituj膮ca nieco inn膮 wersj臋 bon贸w dolarowych. W obu tych sieciach mo偶na by艂o za walut臋 b膮d藕 za bony kupi膰 najbardziej poszukiwane, importowane towary. W sieci PEWEX sprzedawane te偶 by艂y np. samochody, w normalnej sprzeda偶y dost臋pne jedynie na przydzia艂 lub po d艂ugim okresie oczekiwania. Zgodnie jednak z nazw膮 ("eksport wewn臋trzny") by艂 to r贸wnie偶 spos贸b sprzedawania za waluty wymienialne towar贸w produkcji krajowej. Np. w ko艅cowym okresie PRL, kiedy wi臋kszo艣膰 towar贸w spo偶ywczych mo偶na by艂o kupi膰 jedynie na kartki, posiadacze walut wymienialnych lub bon贸w dolarowych mogli towary, kt贸re by艂y reglamentowane, kupi膰 w sklepach PEWEX lub Baltony. Dotyczy艂o to wielu artyku艂贸w, od papieros贸w, poprzez alkohole, herbat臋, kaw臋, proszki do prania, olej, a偶 po sprz臋t RTV i samochody. Nawet mieszkania kupowane by艂y (oczywi艣cie nie w sklepach) za dolary lub bony. Dolar i bon dolarowy sta艂 si臋 bowiem w贸wczas drug膮 walut膮 PRL, gdy偶 szybko post臋puj膮ca inflacja z艂otego utrudnia艂a normalne rozliczenia. W latach sze艣膰dziesi膮tych bony (i dolary na czarnym rynku) kupi膰 mo偶na by艂o za 70鈥80 z艂, dekad臋 p贸藕niej - za 100鈥150 z艂, na pocz膮tku stanu wojennego - za ok. 400 z艂, tu偶 przed Okr膮g艂ym Sto艂em - za 7000鈥7500 z艂, wreszcie w 1989 Leszek Balcerowicz ustanowi艂 kurs 1 dolar = 9500 z艂 (wszystkie ceny sprzed denominacji, tzn. kurs Balcerowicza to r贸wnowarto艣膰 dzisiejszych 0,95 z艂). Handel walutami sta艂 si臋 legalny i bony dolarowe straci艂y racj臋 bytu, a wkr贸tce po nich sklepy PEWEX-u i Baltony.
Przeci臋tna pensja w czasach PRL-u przeliczona w/g kursu czarnorynkowego wynosi艂a od 15 do 40 dolar贸w[1].
W ko艅c贸wce lat 70. i w nast臋pnej dekadzie powszechne by艂y gazetowe anonse typu "bony kupi臋" albo "bony sprzedam" oznaczaj膮ce cz臋sto handlarzy walut膮 (tak偶e osoby, gotowe - p艂ac膮c du偶e pieni膮dze - naby膰 trudno dost臋pne dobra). Og艂oszenia "z powodu wyjazdu bony kupi臋" - teoretycznie zupe艂nie bez sensu, bo poza PRL warto艣膰 tych bon贸w by艂a 偶adna - sygnalizowa艂a zazwyczaj ludzi, zdecydowanych kupi膰 du偶e ilo艣ci dewiz.
Bony by艂y w nomina艂ach: 1 cent, 2 centy, 10 cent贸w, 20 cent贸w, 50 cent贸w, 1 dolar, 2 dolary, 5 dolar贸w, 10 dolar贸w, 20 dolar贸w, 50 dolar贸w i 100 dolar贸w.