WikiClone

Sielanka (bukolika, idylla, ekloga, skotopaska) - gatunek literacki. Utw贸r poetycki, przedstawiaj膮cy w spos贸b wyidealizowany uroki 偶ycia wiejskiego. Wysnuta z piosnek pasterskich sta艂a si臋 艣wiadomie kreowanym obrazem ut臋sknionej, szcz臋艣liwej natury - zdaniem badaczy gatunek jest specyficznym wytworem kultury miasta i ujawnia znu偶enie 艣wiatem cywilizacji. Idylla ods艂ania beztroskie, spokojne i pogodne 偶ycie, spe艂nione przez mi艂o艣膰. Sielanka ma najcz臋艣ciej kszta艂t lirycznego monologu, poprzedzonego lub przeplecionego opisem lub dialogiem. Gatunek cz臋sto ukazuje 艣wiat mitologiczny. Nierzadko te偶 ujawnia si臋 w utworach sielankowych temat 艣mierci, zw艂aszcza w formie s艂ynnego toposu "Et in Arcadia ego". ("I ja w Arkadii" to napis na grobowcu.)

Gatunek w postaci dojrza艂ej i mistrzowskiej ukszta艂towa艂 grecki poeta Teokryt (III w. przed Chrystusem), jego utwory ukazywa艂y realistyczne obrazki z 偶ycia pasterzy, b膮d藕 stanowi艂y form臋 zabawy literackiej. W literaturze rzymskiej Wergiliusz potraktowa艂 sielank臋 jako obraz 偶ycia pasterzy w idealnej krainie - Arkadii. T臋 tradycj臋 ponawia europejski renesans, a zw艂aszcza barok (tak偶e w obr臋bie barokowego klasycyzmu XVII w.). W epoce baroku ton idylliczny ujawnia si臋 te偶 w malarstwie (Nicolas Poussin i obraz Et in Arcadia ego, z kt贸rego pochodzi topos o tej samej nazwie) i muzyce (opera Claudia Monteverdiego Orfeusz).

W literaturze polskiej uprawiana w renesansie (Jan Kochanowski i zw艂aszcza Szymon Szymonowic, kt贸ry kt贸ry uprawia艂 sielank臋 realistyczn膮 - sceneria i same wydarzenia przedstawione by艂y realistycznie, da艂 dojrza艂膮 posta膰 gatunku i nada艂 mu polsk膮 nazw臋), baroku (Szymon Zimorowic, J贸zef Bart艂omiej Zimorowic, Samuel Twardowski) i o艣wieceniu ( klasycysta Adam Naruszewicz; poeci sentymentalizmu: Franciszek Karpi艅ski i Franciszek Dionizy Knia藕nin). Ton idylliczny ujawnia si臋 w utworach, kt贸re nie podejmuj膮 modelu gatunkowego sielanki,wielu innych autor贸w - jak Miko艂aj Rej (pisany proz膮 呕ywot cz艂owieka poczciwego), barokowa poezja ziemia艅ska (i tworz膮ce osobny gatunek poematy tytu艂owane Votum, np. Zbigniewa Morsztyna), El偶bieta Dru偶backa (i Pochwa艂a las贸w).

Sielanka wp艂yn臋艂a te偶 na romantyzm, w tym na pogl膮dy estetyczne (s艂ynna rozprawa O klasyczno艣ci i romantyczno艣ci) i poezj臋 (poemat Wies艂aw) Kazimierza Brodzi艅skiego oraz tw贸rczo艣膰 polemicznie si臋gaj膮cego do tej tradycji Adama Mickiewicza (kt贸rego Pan Tadeusz ma w sobie jednak tak偶e tonacj臋 idylliczn膮). 艢lady tradycji sielankowej - jako ton, klimat utwor贸w - si臋gaj膮 nawet wieku XX: to Maria Komornicka i jej p贸藕ny zbi贸r r臋kopi艣mienny Xi臋ga poezji idyllicznej, Czes艂aw Mi艂osz i 艢wiat. Poema naiwne, wiersze J贸zefa Czechowicza oraz wielu innych autor贸w).

Polskie przyk艂ady tego gatunku poetyckiego to mi臋dzy innymi:

• Jan Kochanowski: Pie艣艅 艣wi臋toja艅ska o sob贸tce, arcydzie艂o, kt贸re 艂膮czy cechy gatunkowe pie艣ni i sielanki,
• Szymon Szymonowic: prze艂omowy dla dziej贸w gatunku w Polsce tom Sielanki (1614); tu m.in.: Czary (parafraza Teokryta i Wergiliusza), Ko艂acze, 呕e艅cy
• Szymon Zimorowic: Roksolanki, to jest ruskie panny, tom, kory 艂膮czy tradycj臋 gatunkow膮 pie艣ni (tak偶e ludowej) i sielanki
• J贸zef Bart艂omiej Zimorowic: Sielanki nowe ruskie, kt贸re - celowo chropawe stylistycznie i mroczne (obraz okrucie艅stwa historii, temat 艣mierci) - naruszaj膮 norm臋 gatunku
• Samuel Twardowski: Dafnis drzewem bobkowym, odmiana gatunku - sielanka dramatyczna
• Adam Naruszewicz: Sielanki, np. Folwark
• Franciszek Karpi艅ski: Do Justyny. T臋skno艣膰 na wiosn臋, Laura i Filon (bodaj najs艂awniejsza sielanka polska).

W rozumieniu szerokim "idylla" oznacza "idylliczno艣膰", czyli 艂agodn膮, sielsk膮 tonacj臋 dzie艂a artystycznego (cz臋sto: ukazuj膮cego pejza偶) lub sytuacji 偶yciowej. To ostatnie rozumienie poj臋cia ujawnia np. Guy de Maupassant w noweli Idylla.

Spis tre艣ci 1 Bibliografia 2 殴r贸d艂a 3 Opracowania 4 Zobacz te偶

[edytuj] Bibliografia

[edytuj] 殴r贸d艂a

• Jan Kochanowski: Pie艣ni. Oprac. Ludwika 艢l臋kowa. Wroc艂aw 1970, seria Biblioteka Narodowa i wyd. nast.
• Szymon Szymonowic: Sielanki. Oprac. Janusz Pelc. Wroc艂aw 1964, BN i wyd. nast.
• Szymon Zimorowic: Roksolanki. Oprac. Rados艂aw Grze艣kowiak. Warszawa 1999
• J贸zef Bart艂omiej Zimorowic: Sielanki nowe ruskie. Oprac. Ludwika 艢l臋kowa. Wroc艂aw 1993, BN
• Samuel Twardowski: Dafnis drzewem bobkowym. Oprac. Jan Oko艅. Wroc艂aw 1976, BN
• Adam Naruszewicz: Liryki wybrane. Oprac. Juliusz W. Gomulicki. Warszawa 1964
• Franciszek Karpi艅ski: Poezje wybrane. Oprac. Tomasz Chachulski. Wroc艂aw 1997, BN
• Kazimierz Brodzi艅ski: O klasyczno艣ci i romantyczno艣ci. Oprac. Pawe艂 Bukowiec. Krak贸w 2002
• Idylla polska. Antologia. Oprac. Alina Witkowska. Wroc艂aw 1995, BN

[edytuj] Opracowania

• Jean Delumeau: Cywilizacja odrodzenia. T艂um. Eligia B膮kowska. Warszawa 1987, rozdz.: Marzenia renesansu
• Anna Dobak贸wna: O sielance staropolskiej. "Pami臋tnik Literacki" 1968
• Adam Karpi艅ski: Staropolska poezja idea艂贸w ziemia艅skich. Wroc艂aw 1983
• Anna Krzewi艅ska: Sielanka staropolska. Warszawa 1979
• Jerzy Pietrkiewicz: Sielanka - odwieczny towarzysz polskich poet贸w. W: Literatura polska w perspektywie europejskiej. Warszawa 1986
• Julian Platt: Sielanki i poezje sielskie Adama Naruszewicza. Wroc艂aw 1967
• Renato Poggioli: Wierzbowa fujarka. "Zagadnienia Rodzaj贸w Literackich" r. III: 1960, z. 1
• Stefania Skwarczy艅ska: Mickiewiczowski pogrom Arkadii. W: Pomi臋dzy histori膮 a teori膮 literatury. Warszawa 1975
• Alina Witkowska: S艂awianie, my lubim sielanki. Warszawa 1972

[edytuj] Zobacz te偶

przegl膮d zagadnie艅 z zakresu literatury.